Kazakistan’da Kürtçe Yayına MİT Engeli

[Siyabend]

Kürt meselesinin demokratik yollarla çözümü için tartışmalar sürerken, Türk devleti Orta Asya’da Kürtlere yönelik kirli bir politika yürütüyor. Kazakistan'da Kürtçe radyo yayını engelleyen Türkiye, bölgede Kürtlere karşı linç saldırılarını da örgütlüyor.

Abayev Devlet Üniversitesi Dünya Dilleri Bölümü Direktörü ve Kazakistan Kürt Kültür Merkezi başkanı Kinyas İbrahim Mirzoyev, eski Sovyet Cumhuriyetleri’nde MİT’in Kürtlere karşı istihbari çalışmalarını arttırdığını belirterek, ‘’birçok saldırı ve provokasyonda Türkiye’nin parmağı olduğu ortaya çıktı’’ dedi.

‘’Kazakistan’da Kürtçe radyo açmak için başvurduğumuzda bize ‘önce Türkiye’ye danışmalıyız’ diye cevap verdiler’’ diyen Mirzoyev, Türk istihbaratının Kazakistan ve Orta Asya’daki çalışmalarını ANF’ye anlattı.

* İçinden biri olarak bize Kazakistan Kürtlerinden söz eder misiniz? Sürgün hikayesi nasıl başladı?

- Kazakistan Kürtleri 1937 yılında Kafkasya’dan sürgün edilenlerdir. Bu sürgün bir Sovyet politikasıydı. Sovyetler Türkiye ile sınırını “temizlemek” istiyordu. Kafkasya da yaşayan Kürtler Kuzey Kürdistan’dan göç edenlerdi, bunların akrabaları diğer taraftaydı. Arada sadece Aras nehri vardı, istedikleri zaman nehri geçerek diğer tarafa gidip gelebiliyorlardı. Babam anlatırdı, çobanlar nehrin diğer tarafındakilere seslenerek cenaze ve düğünleri haber veriyorlardı. Sovyetler bunu görünce ‘ajanlık yapıyorlar’ diye göç ettirdi. Azeri ve Ermenilerde Kürtlerin bölgeden çıkarılmalarını istiyorlardı. Bunun üzerine 1937’de nehrin yakınında yaşayan Kürtleri sürgün ederek Kazakistan, Kırgızistan ve bir bölümünü de Özbekistan’a yerleştirdi.

1944 yılında ikinci dünya savaşı başlamış Sovyetler ve Almanya savaşıyor. Türkiye’de kendisini Almanya müttefiki olarak gösteriyordu. Kürtler ise sürekli Türkler ile birlikte yaşamıştı; Gürcistan’da, Azerbaycan’da, Türkiye’de Sovyetler Türkiye ile olası bir savaşta Kürtler, Türklere yardım edebilir bahanesi ile sınıra yakın bölgelerde yaşayanları Kazakistan’a yerleştirdiler. En son 1988-1990 yılarında Azerbaycan ve Ermenistan arsındaki Karabağ savaşında bölgedeki Kürtler göç ederek Kazakistan’a terleştiler.

* Kazakistan’da ne kadar Kürt yaşıyor?

- Bugün Kazakistan’daki Kürt nüfusu 100 binin üstündedir. Devletin resmi rakamları 60 bin olarak gösteriyor. Fakat bu doğru değildir. 40-50 bine yakın Kürt vatandaşının pasaportunda Azeri yazıyor. Bunlarda Azeri olarak sayıldığı için Kürt nüfusu az gösteriliyor. Kürtler büyük çoğunluğu Almaata bölgesinde yaşıyor, daha sonra Çimkent, Cambul ve küçük bir kısmı da Astan bölgesinde yaşıyor.

* Kazakistan’da yaşayan Kürt azınlığın demokratik ve yasal örgütlenmeleri ve kurumları var. Buradaki çalışmalarınız hakkında bilgi verebilir misiniz?

- Kazakistan’daki Kürt Kültür Merkezi, Kürtlerin birliğini kültürünü temsil ediyor. Bu kurum Kazak anayasasına göre resmidir. Bizim amacımız Kürt sanatını ve kültürünü korumak ve tanıtmaktır. “Jiyana Kurd” adında aylık iki sayfalık Kürtçe, Kazakça ve Rusça gazetemizi çıkartıyoruz. “Nubıhar” adında yılık dergi çıkıyor. Kürtlerin olduğu yerlerde okullarda Kürtçe dersler veriliyor. Bir dönem hükümet kitap ve öğretmenlerimiz olmadığı için durdurmak istedi. Belki de bu çalışmalarımızı engellemek istiyorlardı. Bizde bunun üzerine Kürtçe öğrenme kitapları çıkardık, ders programları yaptık. Şimdi okullarımızda Kürtçe dil dersleri veriliyor. En büyük ödevimiz, çünkü bu Kürt halk önderi Sayın Abdullah Öcalan’ın tavsiyesidir. 1991 yılında Mıhemed Sıloye Babayev, Öcalan’ın yanına gittiğinde onunla bir mektup gönderdik. Mektupta Sovyet Kürtleri hakkında neler düşünüyorsunuz ve bizden istediğiniz bir şey var mı, diye sorduk o da cevap olarak bize bir mektup göndermişti. Mektupta şöyle yazıyordu: “Benim Kürdistan’dan uzakta yaşayan halkımızdan en büyük isteğim vatansever olsunlar, anadillerini unutmasınlar, tarihlerini unutmasınlar, örf ve adetlerinizi unutmayın ve en büyük hastalık olan asimile olmayın” işte bu sözler hala hatırımda ve bunun etkisi ile hala çalışıyoruz.

RADYO İÇİN “ÖNCE TÜRKİYEYE DANIŞALIM” DEDİLER

* Kazakistan, bazı Kürt siyasetçileri Türkiye’ye teslim etti. Bazılarını da sınır dışı etti. Kazakların Kürt politikası neden değişti?

- Kazakistan yüksek mahkemesi, Türkiye’nin zorlaması ile 2004 yılında Kongra-Gel’i ‘terörist örgütler’ listesine aldı. Bunun üzerine birçok kez dilekçe yazdık. Bize verdikleri cevap ise “sizin çalışmalarınıza karışmıyoruz fakat Kongra-Gel elemanlarının da burada çalışma yapmasına müsaade etmeyiz. Çünkü Türkiye ile ilişkilerimizi bozmak istemiyoruz” dediler.

Türkiye, Kazakistan için çok önemli bir müttefik. Çünkü Kazakistan bağımsızlığını ilan etmesinden 3 dakika sonra Türkiye tarafından tanındı, sonraki günde dünya bankasında Kazakistan’a kefil oldu. Türkiye yine “aynı ırktanız, aynı dili konuşuyoruz” politikasını da yapıyor. Türkiye’nin burada yatırımları çok, Kürtlerin ise yok. Bunun için Kazaklar da bize ‘sizin yüzünüzden Türkiye ile aramızı bozamayız’ diyorlar. Biz Kürtçe radyo açmak istedik, bunun için başvurduğumda bana “hocam bizim size büyük saygımız var. Sizin kültürünüz geniş ve zengindir fakat radyo için önce Türkiye ye danışmalıyız” diye cevap verdiler. Bu yakalanıp Türkiye’ye teslim edilen siyasetçilerimiz ise hükümetin Türkiye’ye bir hediyesiydi. Yoksa burada hiçbir suça karışmamışlardı.

MİT ESKİ SOVYET TOPRAKLARINDA KİRLİ BİR SİYASET YÜRÜTÜYOR

* İki ay önce Kırgızistan’ın Petrovka köyünde gelişen provokasyon ile 2007 yılındaki Çimkent’teki olaylar arasındaki benzerlik çok dikkat çekici. Bu organizeli olaylarda Türkiye’nin parmağı olduğu söyleniyor. Bu doğru mu?

- Türkiye istihbaratı, eski Sovyetler topraklarında kirli bir siyaset yürütüyor. En büyük amacı ise burada yaşayan Kürtlerin gelişmesinin önünü almaktır. 1994’te Süleyman Demirel Kazakistan’a geldiğinde, kendisine Kazakistan’da halkların kültür evleri kurulmuş, milletlerin halklarını veriyoruz, halkların kardeşliğini pekiştiriyoruz denildiğinde ‘siz koynunuzda yılan ısıtıyorsunuz, o yılan bir gün sizi ısırır’ diyerek Kürtleri hedef gösterdi. 2007 yılında PKK’nin Kazakistan ve Kırgızistan’da ‘terör örgütleri’ listesine alınması da tamamen Türkiye dayatması.

Çimkent olayı çok büyük bir olaydı. Biz Cumhurbaşkanlığa çıkarak olayı yatıştırdık. Polisler yakalandı, bölge emniyetinde çalışan üst düzey elemanlar yakalandı. Bu olaylarda Türk istihbaratı başıboş insanlara para vererek provokasyonu gerçekleştirdi. Yani Türkiye’nin parmağı olduğu kesin.

* Kazakistan devletinin Kürt azınlığı konusundaki tutumu nedir? Dil kültür ve azınlık hakları ve siyasal yaklaşımı nedir?

- Kazakistan hükümetinin azınlıklarla ilgili politikası aynıdır. Yani Azerilere nasıl yaklaşıyorsa bize de öyle yaklaşıyor. 1995’te kabul gören yasaya göre Kazakistan’da yaşayan bütün vatandaşlar aynı haklara sahiptir. Hiç kimse din, dil, renk ve ırkı için suçlanamaz. Yasalar önünde herkes eşittir. Bunun garantisi de Cumhurbaşkanı Nazarbayev’dir. Biz Kazakistan devletinin bize verdiği hakların tamamını kullanırsak, burada bir Kürt otonomisi gibi bir durum ortaya çıkar.

* Orta Asya’da gelişen milliyetçilik tehlikesi Kürtleri de etkileyebiliyor. Bu durumda Kürtler Kazakistan’da tutunabilirler mi?

- Sovyetler dağıldığında Sovyetlerin içerisinde yer almış halklar bağımsızlıklarını alarak devlet oldular. Herkes bu benim devletim, benim evim Kürtlere de sen kimsin, dediler. Biz ortada devletsiz ve sahipsiz kaldık. Bu milliyetçilik akımı dünya genelinde varolan bir hastalık, şimdi bu en çok devleti olmayan biz Kürtlere zarar veriyor. Örneğin Kırgızlar Kırgızistan’da yaşayan diğer halkları çıkartarak buraları boşaltmayı düşünüyorlar. Ancak Kürtlerin gidecekleri yer yok, başka devletleri yok. Şimdi Kazakistan’da 130 farklı halk yaşamaktadır. Burası zamanında sürgün yeriydi, Sovyetlerde cehennem diye sürgün edildik şimdi cennet olmuş. Bu cehennemin acısını çektik, biz buradan çıkmayız.

KİNYAS İBRAHİM MİRZOYE KİMDİR?

1947 yılında Ermenistan’da doğdu. İlk orta ve yüksek öğrenimini Erivan’da yaptı. 1978 yılında doktora 1986 yılında profesör, daha sonra akademisyenlik kariyeri yaptı. Kürt edebiyatı ve tarihi üzerine 11 kitap ve 250’den fazla makale yazdı. 1990 yılında 15 binin özerinde Kürt ile Ermenistan’dan çıkıp ailesiyle birlikte Kazakistan’a göç etti. Burada Abayev Devlet Üniversitesi Doğu Dilleri Dersler verdi. Daha sonra Dünya Dilleri Bölümü Direktörlüğünü yaptı ve halen burada çalışıyor. Kinyas Mirzoyev aynı zamanda 1993’ten beri Kazakistan Kürt Kültür Merkezi Başkanlığı görevini yürütüyor.



ANF NEWS AGENCY